ค่าเสื่อมราคาคืออะไร ทำไมเจ้าของธุรกิจต้องรู้จัก

ค่าเสื่อมราคา คือการทยอยรับรู้ต้นทุนของสินทรัพย์ถาวรเป็นค่าใช้จ่ายในงบกำไรขาดทุนตลอดอายุการใช้งานโดยประมาณของสินทรัพย์นั้น แทนที่จะรับรู้เป็นค่าใช้จ่ายเต็มจำนวนในปีที่ซื้อ เหตุผลหลักคือสินทรัพย์ถาวร เช่น เครื่องจักร รถยนต์ หรืออุปกรณ์สำนักงาน ให้ประโยชน์กับธุรกิจต่อเนื่องหลายปี การรับรู้ค่าใช้จ่ายให้สอดคล้องกับช่วงเวลาที่ได้รับประโยชน์จึงสะท้อนผลการดำเนินงานที่แท้จริงได้มากกว่า ทั้งนี้ค่าเสื่อมราคาทางบัญชีกับค่าเสื่อมราคาทางภาษีอาจคำนวณด้วยหลักเกณฑ์ที่แตกต่างกัน เจ้าของธุรกิจจึงควรเข้าใจทั้งสองมุมประกอบกันค่ะ

ทำไมเจ้าของธุรกิจมักสงสัยเรื่องนี้

เจ้าของธุรกิจที่เพิ่งลงทุนซื้อสินทรัพย์ก้อนใหญ่ เช่น รถกระบะสำหรับใช้ในกิจการ เครื่องจักรสำหรับโรงงาน หรือคอมพิวเตอร์และอุปกรณ์สำนักงาน มักคาดหวังว่าเงินที่จ่ายไปทั้งหมดจะสามารถนำมาหักเป็นค่าใช้จ่ายได้ในปีนั้นทันที เพราะเป็นเงินที่จ่ายออกไปจริงเต็มจำนวน

แต่เมื่อสำนักงานบัญชีอธิบายว่าต้องทยอยรับรู้เป็นค่าเสื่อมราคาทีละปีแทน เจ้าของธุรกิจหลายคนจึงรู้สึกสับสนและอาจมองว่าเป็นเรื่องยุ่งยากโดยไม่จำเป็น ความจริงคือหลักการนี้มีเหตุผลรองรับทางบัญชีและภาษี และเมื่อเข้าใจแล้วจะช่วยให้วางแผนการลงทุนในสินทรัพย์ได้ดีขึ้นค่ะ

ทำไมต้องทยอยรับรู้เป็นค่าเสื่อมราคา ไม่ใช่หักเต็มจำนวนทันที

ในทางบัญชี สินทรัพย์ถาวรที่คาดว่าจะให้ประโยชน์แก่กิจการมากกว่าหนึ่งงวดบัญชี จะมีการปันส่วนจำนวนที่คิดค่าเสื่อมราคาอย่างเป็นระบบตลอดอายุการให้ประโยชน์ของสินทรัพย์ แทนที่จะรับรู้ต้นทุนทั้งหมดเป็นค่าใช้จ่ายในงวดเดียว ทั้งนี้ตามหลักเกณฑ์ทางบัญชีที่กิจการใช้

หากรับรู้ต้นทุนของสินทรัพย์ทั้งหมดเป็นค่าใช้จ่ายในงวดเดียวแทนการปันส่วนเป็นค่าเสื่อมราคา ผลประกอบการของปีที่ซื้ออาจต่ำลงมาก ขณะที่งวดถัดไปที่ยังใช้สินทรัพย์สร้างประโยชน์กลับไม่มีค่าใช้จ่ายส่วนนี้ในลักษณะเดียวกัน ทำให้ตัวเลขผลประกอบการในแต่ละปีไม่สามารถเปรียบเทียบกันได้อย่างสมเหตุสมผล ซึ่งเป็นแนวคิดต่อเนื่องจากเรื่องกำไรทางบัญชีกับเงินสดในมือที่มักไม่เท่ากัน เพราะค่าเสื่อมราคาเป็นหนึ่งในสาเหตุสำคัญของช่องว่างนี้

ปัจจัยที่ใช้คำนวณค่าเสื่อมราคา

การคำนวณค่าเสื่อมราคาโดยทั่วไปต้องพิจารณาปัจจัยหลักดังนี้

มูลค่าต้นทุนของสินทรัพย์ คือราคาที่ได้มาของสินทรัพย์ ซึ่งอาจรวมค่าใช้จ่ายอื่นที่เกี่ยวข้องกับการทำให้สินทรัพย์นั้นพร้อมใช้งาน เช่น ค่าขนส่งหรือค่าติดตั้ง ตามหลักเกณฑ์ทางบัญชีที่เกี่ยวข้อง

อายุการใช้งานโดยประมาณ คือระยะเวลาที่คาดว่าสินทรัพย์นั้นจะสามารถใช้งานสร้างประโยชน์ให้กิจการได้ ซึ่งแตกต่างกันไปตามประเภทสินทรัพย์ เช่น อาคารมักมีอายุการใช้งานยาวกว่าอุปกรณ์คอมพิวเตอร์

มูลค่าคงเหลือเมื่อสิ้นอายุการใช้งาน คือมูลค่าสุทธิที่กิจการคาดว่าจะได้รับจากการจำหน่ายสินทรัพย์เมื่อสิ้นสุดอายุการให้ประโยชน์ หลังพิจารณาต้นทุนในการจำหน่ายที่เกี่ยวข้อง โดยกิจการต้องประมาณตามหลักเกณฑ์ทางบัญชีที่ใช้ ในทางปฏิบัติหลายกิจการอาจประมาณให้เป็นศูนย์หากไม่มีมูลค่าคงเหลือที่มีนัยสำคัญ

วิธีคิดค่าเสื่อมราคา มีหลายวิธีตามหลักเกณฑ์ทางบัญชี เช่น วิธีเส้นตรงซึ่งคิดค่าเสื่อมราคาเท่ากันทุกปีตลอดอายุการใช้งาน หรือวิธีอื่นที่คิดค่าเสื่อมราคาไม่เท่ากันในแต่ละปีตามลักษณะการใช้ประโยชน์ของสินทรัพย์นั้น กิจการควรเลือกวิธีที่สะท้อนรูปแบบการใช้ประโยชน์จากสินทรัพย์ได้เหมาะสมที่สุด

ค่าเสื่อมราคาทางบัญชีกับค่าเสื่อมราคาทางภาษี ต่างกันอย่างไร

ค่าเสื่อมราคาทางบัญชีคำนวณตามหลักเกณฑ์ทางบัญชีที่กิจการเลือกใช้ โดยอิงจากอายุการใช้งานจริงที่กิจการประเมิน ส่วนค่าเสื่อมราคาทางภาษีจะต้องคำนวณตามหลักเกณฑ์ วิธีการ เงื่อนไข และอัตราที่กรมสรรพากรกำหนดไว้เฉพาะสำหรับสินทรัพย์แต่ละประเภท เช่น อาคารถาวรโดยทั่วไปมีเพดานอัตราการหักไม่เกินร้อยละ 5 ต่อปี และทรัพย์สินอื่นที่เสื่อมราคาได้โดยทั่วไปไม่เกินร้อยละ 20 ต่อปี ภายใต้เงื่อนไขที่กำหนด นอกจากนี้ยังมีกฎเฉพาะสำหรับทรัพย์สินบางประเภท เช่น รถยนต์นั่งหรือรถยนต์โดยสารที่มีที่นั่งไม่เกิน 10 ที่นั่ง ซึ่งโดยทั่วไปมีข้อจำกัดฐานต้นทุนที่นำมาคำนวณค่าเสื่อมราคาทางภาษีไม่เกิน 1 ล้านบาทด้วย

ความแตกต่างนี้อาจทำให้ตัวเลขค่าเสื่อมราคาที่ใช้ในการคำนวณกำไรทางบัญชีกับกำไรสุทธิทางภาษีไม่ตรงกัน ซึ่งเป็นเรื่องปกติที่สำนักงานบัญชีจะต้องปรับปรุงรายการระหว่างสองระบบนี้ให้ถูกต้องตามหลักเกณฑ์ที่เกี่ยวข้อง เจ้าของธุรกิจจึงไม่ควรแปลกใจหากตัวเลขค่าเสื่อมราคาที่เห็นในรายงานบัญชีภายในกับตัวเลขที่ใช้ยื่นภาษีไม่เท่ากันเป๊ะ

ผลกระทบของค่าเสื่อมราคาต่อธุรกิจ

กระทบกำไรทางบัญชีแต่ไม่กระทบกระแสเงินสดโดยตรง ค่าเสื่อมราคาไม่ทำให้เกิดกระแสเงินสดจ่ายในงวดที่รับรู้ค่าเสื่อมราคาโดยตรง เพราะการจ่ายเงินเพื่อได้มาซึ่งสินทรัพย์เกิดขึ้นตามเงื่อนไขการซื้อหรือการชำระเงินของรายการนั้นแล้ว ทำให้กำไรทางบัญชีในแต่ละปีลดลงจากค่าเสื่อมราคา แต่กระแสเงินสดของธุรกิจไม่ได้ลดลงตามไปด้วยในงวดที่รับรู้ค่าเสื่อมราคานั้น

มีผลต่อการคำนวณภาษีเงินได้นิติบุคคล ค่าเสื่อมราคาทางภาษีที่คำนวณตามหลักเกณฑ์ วิธีการ เงื่อนไข และอัตราที่กฎหมายกำหนด สามารถนำมาหักในการคำนวณกำไรสุทธิทางภาษีได้ตามสิทธิ ซึ่งอาจช่วยลดกำไรสุทธิที่นำไปคำนวณภาษีในแต่ละรอบระยะเวลาบัญชี

ส่งผลต่อมูลค่าสินทรัพย์ที่แสดงในงบดุล เมื่อเวลาผ่านไป มูลค่าตามบัญชีของสินทรัพย์จะลดลงเรื่อย ๆ ตามค่าเสื่อมราคาสะสมที่รับรู้ไปแล้ว ทำให้งบแสดงฐานะการเงินแสดงมูลค่าตามบัญชีของสินทรัพย์หลังหักค่าเสื่อมราคาสะสมตามหลักเกณฑ์ทางบัญชี

เกี่ยวข้องกับการตัดสินใจซื้อสินทรัพย์ใหม่ เมื่อเข้าใจว่าสินทรัพย์ที่ซื้อจะถูกทยอยหักเป็นค่าใช้จ่ายทางภาษีในระยะเวลาหลายปี เจ้าของธุรกิจสามารถวางแผนจังหวะเวลาในการลงทุนซื้อสินทรัพย์ให้สอดคล้องกับสถานการณ์ภาษีและกระแสเงินสดของธุรกิจได้ดีขึ้น

สิ่งที่เจ้าของธุรกิจควรรู้เมื่อซื้อสินทรัพย์ใหม่

เก็บเอกสารที่เกี่ยวข้องกับการซื้อสินทรัพย์ให้ครบถ้วน เช่น ใบกำกับภาษี สัญญาซื้อขาย และเอกสารค่าใช้จ่ายอื่นที่เกี่ยวข้องกับการทำให้สินทรัพย์พร้อมใช้งาน เพื่อใช้เป็นหลักฐานประกอบการคำนวณค่าเสื่อมราคาให้ถูกต้อง

แจ้งสำนักงานบัญชีทันทีเมื่อมีการซื้อหรือจำหน่ายสินทรัพย์ถาวร เพื่อให้บันทึกบัญชีและคำนวณค่าเสื่อมราคาได้ทันตามรอบระยะเวลาที่ถูกต้อง

ปรึกษาสำนักงานบัญชีเรื่องประเภทของสินทรัพย์ที่กำลังจะซื้อ เพราะสินทรัพย์แต่ละประเภทอาจมีอัตราและหลักเกณฑ์การคำนวณค่าเสื่อมราคาทางภาษีที่แตกต่างกัน

วางแผนจังหวะเวลาการลงทุนซื้อสินทรัพย์ล่วงหน้า โดยพิจารณาร่วมกับสถานการณ์กำไรและภาระภาษีของธุรกิจในแต่ละปี แทนที่จะตัดสินใจซื้อแบบกะทันหันโดยไม่ได้วางแผน

ตรวจสอบมูลค่าตามบัญชีของสินทรัพย์เป็นระยะ โดยเฉพาะเมื่อใกล้ครบอายุการใช้งานหรือมีแผนจะจำหน่ายสินทรัพย์นั้น เพื่อประเมินผลกระทบทางบัญชีและภาษีที่อาจเกิดขึ้น

Forward ช่วยดูแลการบันทึกและคำนวณค่าเสื่อมราคาของสินทรัพย์ให้ถูกต้องตามหลักเกณฑ์ทางบัญชีและภาษี พร้อมให้คำแนะนำเรื่องการวางแผนลงทุนในสินทรัพย์ให้เหมาะสมกับสถานการณ์ของธุรกิจแต่ละรายค่ะ

สรุป

ค่าเสื่อมราคาคือการทยอยรับรู้ต้นทุนของสินทรัพย์ถาวรเป็นค่าใช้จ่ายตลอดอายุการใช้งาน แทนที่จะรับรู้เต็มจำนวนในปีที่ซื้อ หลักการนี้ช่วยให้งบการเงินสะท้อนผลการดำเนินงานที่แท้จริงในแต่ละปีได้แม่นยำขึ้น ค่าเสื่อมราคาทางบัญชีและทางภาษีอาจคำนวณด้วยหลักเกณฑ์ที่แตกต่างกัน เจ้าของธุรกิจจึงควรเข้าใจทั้งสองมุม และปรึกษาสำนักงานบัญชีเมื่อมีการซื้อสินทรัพย์ใหม่ เพื่อให้บันทึกบัญชีและวางแผนภาษีได้ถูกต้องตั้งแต่ต้นค่ะ

คำถามที่พบบ่อย

สินทรัพย์ทุกชิ้นที่ธุรกิจซื้อต้องคิดค่าเสื่อมราคาหรือไม่
ไม่จำเป็นต้องคิดค่าเสื่อมราคากับทรัพย์สินทุกชิ้นค่ะ การพิจารณาว่ารายการใดควรรับรู้เป็นสินทรัพย์และคิดค่าเสื่อมราคา ต้องพิจารณาลักษณะของรายการ อายุการให้ประโยชน์ ความมีสาระสำคัญ และหลักเกณฑ์ทางบัญชีที่กิจการใช้ ส่วนในทางภาษีต้องพิจารณาหลักเกณฑ์และเงื่อนไขตามกฎหมายภาษีที่เกี่ยวข้องเพิ่มเติมค่ะ

ถ้าสินทรัพย์เสียก่อนหมดอายุการใช้งานที่ประมาณไว้ ต้องทำอย่างไร
ควรปรึกษาสำนักงานบัญชีเพื่อพิจารณาปรับปรุงมูลค่าตามบัญชีให้สอดคล้องกับสถานการณ์จริง เนื่องจากมีหลักเกณฑ์เฉพาะที่เกี่ยวข้องกับการตัดจำหน่ายหรือรับรู้ผลขาดทุนจากสินทรัพย์ที่ใช้งานไม่ได้อีกต่อไป

ธุรกิจขนาดเล็กที่เพิ่งเริ่มต้น จำเป็นต้องเข้าใจเรื่องค่าเสื่อมราคาไหม
เป็นประโยชน์ค่ะ โดยเฉพาะหากธุรกิจมีแผนจะลงทุนซื้อสินทรัพย์ เช่น อุปกรณ์หรือยานพาหนะสำหรับใช้ในกิจการ การเข้าใจหลักการนี้ช่วยให้วางแผนภาษีและประเมินผลประกอบการของธุรกิจได้แม่นยำขึ้นตั้งแต่ต้น

เปลี่ยนวิธีคิดค่าเสื่อมราคาระหว่างทางได้ไหม
ในทางบัญชี การเปลี่ยนวิธีคิดค่าเสื่อมราคาอาจทำได้หากมีเหตุผลรองรับตามหลักเกณฑ์ที่เกี่ยวข้อง และต้องมีการเปิดเผยข้อมูลที่เหมาะสม ส่วนในทางภาษี เมื่อกิจการเลือกใช้วิธีการและอัตราการหักค่าเสื่อมราคาแบบใดแล้ว โดยหลักต้องใช้วิธีนั้นอย่างต่อเนื่อง หากต้องการเปลี่ยนแปลงจะต้องเป็นไปตามเงื่อนไขและได้รับอนุมัติตามที่กฎหมายภาษีกำหนด จึงควรปรึกษาสำนักงานบัญชีก่อนดำเนินการเปลี่ยนแปลงใด ๆ ทั้งสองด้าน

ถ้าธุรกิจของใครกำลังวางแผนซื้อสินทรัพย์และไม่แน่ใจเรื่องการคำนวณค่าเสื่อมราคา ปรึกษา Forward ได้เลยค่ะ ยินดีช่วยดูแลบัญชีและวางแผนภาษีให้เหมาะสมกับธุรกิจของคุณค่ะ